AI Yüzünden mi Kovuldular? İşten Çıkarmaların Gerçek Nedeni

Haberlerin Anlattığı

Şubat ayında Block yüzde 40 küçüldü. CEO Jack Dorsey çıkıp "çoğu şirket teknolojinin istihdama etkisini anlamakta geç kalıyor" dedi. Borsa olumlu tepki verdi.

Layoffs.fyi verilerine göre 2026'nın sadece ilk iki buçuk ayında 34.650 teknoloji çalışanı 48 farklı şirketten çıkarıldı. Hemen hemen hepsinin duyurusunda AI kelimesi geçiyor. AI dönüşümü, AI odaklı yeniden yapılanma, AI ile verimlilik artışı.

Manşetler net: yapay zeka beyaz yakalıları işinden ediyor.

Ama rakamlar farklı bir hikaye anlatıyor.

Rakamlar Ne Diyor

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'nun (BLS) Aralık 2025 JOLTS verilerine bakalım. Toplamda 1.8 milyon kişi işten çıkarıldı. Bu oran yüzde 1.1 ve bir önceki aya göre neredeyse aynı. Artış yok.

Eğer AI gerçekten kitlesel bir işten çıkarma dalgası yaratıyor olsaydı bu rakamın yükselmesi gerekirdi. Yükselmiyor.

Olan şu: teknoloji sektörü kendi içinde bir düzeltme yaşıyor ama genel ekonomide büyük bir deprem yok. Profesyonel ve iş hizmetlerinde iş ilanları 257 bin düştü, doğru. Ama bu düşüş trendi 2023'ten beri sürüyor ve başlangıcı AI değil pandemi sonrası normalleşme.

Pandemi Yıllarında Ne Oldu

2020-2021 yıllarını hatırlayalım. Faizler sıfıra yakın. Para bedava. Herkes evde, dijital hizmetlere talep patlıyor.

Teknoloji şirketleri bu dönemde tarihi İşe alımlar yaptı. Amazon 2021-2022 arasında çalışan sayısını 1.6 milyona çıkardı. Meta 87 bine ulaştı. Google 190 bini geçti. Rakiplere gitmesin diye açık pozisyon olmasa bile mühendis stoklandı. Talent hoarding adı verilen bu strateji sıfır faiz ortamında mantıklıydı çünkü borç ucuzdu.

Sonra Fed faizleri artırdı. 2022 başında sıfıra yakın olan politika faizi 2023 ortasında yüzde 5.5'e çıktı. Bedava para dönemi bitti. Şirketler borçlanma maliyetlerini karşılamak için maliyet kısmaya başladı.

Ve ilk kesilen kalem her zaman insan kaynağı oldu.

AI Gerekçesi Neden İşe Yarıyor

Bir şirketin "faizler pahalandı, pandemide fazla adam aldık, şimdi küçülüyoruz" demesiyle "AI dönüşümü için yeniden yapılanıyoruz" demesi arasında borsa açısından büyük fark var.

Birincisi kötü yönetim itirafı. Hisse düşer.

İkincisi vizyon beyanı. Hisse yükselir.

Buna akademik literatürde AI washing deniyor. NBER'in 2025 başında yayınladığı bir digest makalesinin başlığı aynen şu: "AI Washing: When Companies Announce AI Plans, Stock Prices Rise." Şirketler kazanç çağrılarında AI'dan bahsettiğinde hisse senedi fiyatları pozitif anormal getiri gösteriyor. AI kelimesini kullanmak tek başına borsada para ediyor.

Bu yeni bir şey de değil. 2000'lerin başında .com eklemek aynı etkiyi yapıyordu. 2017-2018'de blockchain demek yetiyordu. Şimdi sıra AI'da.

Akademik Araştırmalar Ne Söylüyor

NBER'in Şubat 2025 tarihli "Artificial Intelligence and the Labor Market" çalışması bu konuyu en kapsamlı inceleyen araştırmalardan biri. Hampole, Papanikolaou, Schmidt ve Seegmiller 2010'dan 2023'e kadar olan dönemi inceliyor.

Bulguları şöyle özetlenebilir: AI gerçekten görev bazında ikame yapıyor. Yani bir pozisyonun belirli görevleri AI tarafından üstlenilebiliyor. Ama toplam istihdam üzerindeki etki mütevazı. Neden? Çünkü AI kullanan firmalar verimlilik kazanıyor ve bu verimlilik yeni iş gücü talebi yaratıyor.

Basit bir örnek: AI müşteri hizmetlerinde standart soruları yanıtlamaya başladığında o departmandaki bazı pozisyonlar gereksizleşiyor. Ama aynı firma AI sayesinde daha fazla müşteriye ulaşıyor, satışları artıyor, yeni bölgeler açıyor ve buralarda yeni insanlara ihtiyaç duyuyor. Net etki neredeyse sıfır.

Daron Acemoglu, David Autor ve Simon Johnson'ın Şubat 2026 tarihli NBER çalışması "Building Pro-Worker Artificial Intelligence" da benzer bir çerçeve sunuyor. AI'ın işçileri tamamen ikame etmesi yerine yeteneklerini genişletecek şekilde tasarlanabileceğini savunuyorlar. Teknolojinin tasarım tercihi toplumsal sonucu belirliyor.

IBM Raporu Ne Diyor

İlk bakışta IBM'in IBV raporu "AI iş gücünü dönüştürüyor" başlığıyla korkutucu görünüyor. Ama aslında raporun manşeti şu: "AI insanların yerini almayacak ama AI kullanan insanlar kullanmayanların yerini alacak."

Raporda 3 bin C-suite lider ve 21 bin çalışanla yapılan anket sonuçları var. Dünya Ekonomik Forumu tahminlerine göre 2020-2025 arası 85 milyon iş yok olacak ama 97 milyon yeni iş rolü oluşacak. Net: artı 12 milyon.

Rapor ayrıca şunu vurguluyor: operasyon modelini AI etrafında yeniden tasarlayan şirketler karlılıkta, gelir büyümesinde ve çalışan bağlılığında rakiplerine göre yüzde 44 daha iyi performans gösteriyor. Ama bu tamamen kadro küçültmekle değil iş yapış biçimini değiştirmekle oluyor.

Peki Gerçek Tehdit Ne

AI'nın istihdam üzerinde hiç etkisi yok demek de doğru olmaz. Tehdit var ama manşetlerin anlattığından farklı.

Gerçek risk topluca kovulma değil yavaş erozyon. Belirli görevlerin birer birer otomatikleşmesi. Bugün mail özetleme, yarın rapor taslağı, öbür gün veri analizi. Her biri tek başına küçük ama toplamları bir pozisyonun görev tanımının yarısını eritebilir.

Bu erozyon her sektörde aynı hızda olmuyor. Yazılım geliştirme, müşteri hizmetleri, içerik üretimi ve veri analizi en çok etkilenen alanlar. Sağlık, hukuk ve eğitim gibi alanlarda etki çok daha yavaş çünkü regulasyon ve insan etkileşimi gerekliliği fren yapıyor.

Ve en kritik nokta: bu dönüşüm geçirenlerin çoğu işini kaybetmiyor. Görev tanımı değişiyor. Bu iki şey birbirinden çok farklı. İşini kaybetmek dramı yaşatır manşete çıkar. Görev tanımı değişikliği sessiz olur kimse yazmaz ama gerçekte olan budur.

Üç Katmanlı Gerçek

Tabloyu toparlarsak üç şey aynı anda doğru:

Birincisi, teknoloji şirketleri pandemi döneminde çok fazla insan aldı. Sıfır faiz ortamı bitti, maliyet baskısı arttı, şimdi fazlalığı çıkarıyorlar. Bu bir AI meselesi değil finans meselesi.

İkincisi, bu çıkarmaları AI dönüşümü olarak paketlemek borsada işe yarıyor. Şirketler bunu bilerek yapıyor. Kötü yönetim itirafı yerine vizyon beyanı tercih ediliyor. Yatırımcılar da buna para veriyor.

Üçüncüsü, AI gerçekten bazı görevleri otomatikleştiriyor ve uzun vadede iş gücü piyasasını değiştirecek. Ama bu değişim manşetlerdeki toplu katliam anlatısından çok daha yavaş, daha nüanslı ve daha karmaşık. İnsanlar toplu olarak işsiz kalmıyor, görev tanımları dönüşüyor.

Ne Yapılabilir

İşten çıkarma haberleri panik yaratıyor. Panik de kötü kararlar aldırıyor. Bunun yerine yapılabilecek birkaç somut şey var.

Şirketinizin AI gerekçeli yapılanma duyurularını okurken mali tablolarına da bakın. Son iki yılda çalışan sayısı ne kadar arttı, faiz giderleri ne kadar yükseldi, gelir büyümesi yavaşladı mı. Çoğu zaman gerçek neden duyurunun içinde değil bilançonun içinde yazıyor.

Kendi pozisyonunuzun ne kadar etkilendiğini düşünün ama görev bazında düşünün. Pozisyonunuzun tamamının yok olması pek olası değil. Ama bazı görevlerin otomatikleşmesi olası. Bu görevlere zaman harcamak yerine otomatikleştiremeyeceğiniz görevlerde derinleşmek daha mantıklı.

Ve en önemlisi: AI kullanan tarafta olun. IBM raporunun manşeti bunu özetliyor. AI insanların yerini almıyor ama AI kullanan insanlar kullanmayanların yerini alıyor.

Son Söz

Bir sonraki büyük şirket AI dönüşümü diyerek binlerce kişiyi çıkardığında şu soruyu sorun: bu şirket pandemide kaç kişi aldı ve son iki yılda faiz giderleri ne kadar arttı.

Cevaplar genellikle manşetten daha aydınlatıcı oluyor.